Hoàn thiện khung pháp lý giao dịch hàng hóa phái sinh, cạnh tranh và thương mại

Ngày 1/10/2026, tại Nhà khách Quốc hội (TP.HCM), Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo “Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”.

Hội thảo do TS. Lê Thị Hoàng Thanh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự – kinh tế, Bộ Tư pháp, đồng chủ trì, với sự tham gia của các chuyên gia pháp lý, nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Việc xây dựng các dự thảo luật diễn ra trong bối cảnh yêu cầu hoàn thiện pháp luật về thương mại, cạnh tranh và môi trường kinh doanh ngày càng đặt ra rõ hơn, nhất là khi hoạt động kinh tế chuyển dịch mạnh lên môi trường số.

Theo thông tin tại hội thảo, dự án Luật sửa đổi, bổ sung 4 luật được xây dựng trên cơ sở quán triệt chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành pháp luật.

Dự án cũng hướng tới bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Nội dung sửa đổi không nhằm thay đổi toàn diện các luật hiện hành mà tập trung vào những vấn đề cấp thiết, có tác động trực tiếp đến quản lý nhà nước và môi trường đầu tư, kinh doanh.

Hoàn thiện Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, tăng tính minh bạch cho thị trường

Dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là một trong những nội dung đang được quan tâm trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường hàng hóa tại Việt Nam.

Theo chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được đưa vào chương trình lập pháp, với định hướng hoàn thiện cơ sở pháp lý cho thị trường này.

Tại hội thảo, sau phần định hướng chính sách của đại diện Cục Pháp luật dân sự – kinh tế, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đã tập trung phân tích thực trạng giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật.

TS. Đinh Thế Hiển, Viện trưởng Viện Nghiên cứu tin học và kinh tế ứng dụng; PGS.TS Vũ Thị Hồng Yến, Đại học Sài Gòn; đại diện Sở Công Thương TP.HCM, Công ty Cổ phần Saigon Futures và Công ty Luật Hùng Bách tham gia đóng góp ý kiến.

Các nội dung được đặt ra xoay quanh yêu cầu xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, an toàn, đồng thời tạo điều kiện để thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh phát triển bền vững.

Trước đó, trong quá trình xây dựng dự án luật, cơ quan chức năng cũng đã tổ chức lấy ý kiến đối với dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Bộ Công Thương hiện đăng tải hồ sơ dự án luật để lấy ý kiến, trong đó thời gian lấy ý kiến được công bố từ ngày 2/7 đến 2/8/2026.

Việc xây dựng luật riêng về giao dịch hàng hóa phái sinh được đặt trong yêu cầu phát triển thị trường hàng hóa gắn với kiểm soát rủi ro. Theo thông tin từ Quốc hội, Hội đồng thẩm định hồ sơ chính sách dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đã được Bộ Tư pháp tổ chức từ tháng 5/2026.

Đối với TP.HCM, vấn đề này cũng có liên quan đến định hướng phát triển các dịch vụ và thị trường hàng hóa trong quá trình xây dựng trung tâm tài chính quốc tế. Một kế hoạch triển khai được công bố trước đó đề cập việc mở rộng, nâng cấp thị trường giao dịch hàng hóa, thu hút đầu tư xây dựng hệ sinh thái sàn giao dịch và phát triển trung tâm giao dịch hợp đồng phái sinh hàng hóa.

Tại hội thảo ngày 1/10, các ý kiến được ghi nhận sẽ là cơ sở để cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Đáng chú ý, quá trình hoàn thiện pháp luật không chỉ đặt vấn đề mở rộng thị trường mà còn yêu cầu bảo đảm tính minh bạch, an toàn và kiểm soát các rủi ro phát sinh trong hoạt động giao dịch.

Sửa 4 luật thương mại, cạnh tranh, ngoại thương để thích ứng kinh tế số

Tại đây, hội thảo tiếp tục lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Theo hồ sơ được công bố, các sửa đổi tập trung vào những nội dung có tác động trực tiếp đến hoạt động quản lý nhà nước và môi trường đầu tư, kinh doanh. Một trong những yêu cầu xuyên suốt là tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đối với Luật Thương mại, dự thảo bổ sung khái niệm hàng giả theo hướng bao quát cả hàng giả truyền thống và các hình thức giả mạo trên môi trường số. Dự thảo đồng thời bãi bỏ quy định về độc quyền nhà nước trong thương mại, loại bỏ những quy định chồng chéo với Bộ luật Dân sự và Luật Đấu giá tài sản.

Một nội dung khác là tự do hóa hoạt động giám định thương mại theo hướng hậu kiểm, đồng thời phân quyền cho UBND cấp tỉnh trong quản lý hội chợ, triển lãm thương mại ở nước ngoài.

Với Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo bổ sung, làm rõ một số khái niệm; tăng phân cấp cho các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh trong hoạt động xuất nhập khẩu. Cơ chế cấp và tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa cũng được đặt ra theo hướng cải cách.

Dự thảo bổ sung cơ chế để nhà nhập khẩu đủ điều kiện tự chứng nhận xuất xứ; mở rộng chủ thể được cấp Giấy chứng nhận lưu hành tự do (CFS) và đơn giản hóa thủ tục tạm nhập, tái xuất hàng hóa.

Trong khi đó, Luật Cạnh tranh được đề xuất sửa đổi theo hướng nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh, trong đó có những nội dung liên quan trực tiếp đến nền kinh tế số.

Dự thảo bổ sung quy định cấm hành vi giúp sức cho các hành vi hạn chế cạnh tranh hoặc cạnh tranh không lành mạnh; hoàn thiện tiêu chí xác định sức mạnh thị trường của các nền tảng số; bổ sung các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh mới trong môi trường số.

Các quy định về tập trung kinh tế và thủ tục miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh cũng được đề xuất cải tiến.

Đây là nhóm nội dung nhận được nhiều ý kiến tại hội thảo. Các giảng viên, nhà nghiên cứu của Trường Đại học Luật TP.HCM gồm PGS.TS Phan Huy Hồng, TS. Lê Nhật Bảo, ThS.NCS Trần Đức Tuấn; TS. Phan Thị Hương Giang, Trường Đại học Kinh tế – Luật TP.HCM và đại diện Đại học Sài Gòn đã tham gia góp ý.

Các ý kiến tập trung vào việc xác định thị phần, thị trường liên quan và đánh giá sức mạnh thị trường của doanh nghiệp trong nền kinh tế số; các quy định về tập trung kinh tế trong Luật Cạnh tranh; vấn đề phân cấp, phân quyền trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề cập một số khái niệm và quy định còn khác nhau giữa Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu.

Những vấn đề này cho thấy yêu cầu đồng bộ pháp luật đang đặt ra ở nhiều khâu của hoạt động kinh doanh, từ thương mại hàng hóa, xuất nhập khẩu, cạnh tranh đến bảo vệ người tiêu dùng.

Việc sửa đổi 4 luật được kỳ vọng tiếp tục giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của các cấp, các ngành; đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý trong đấu tranh chống hàng giả, gian lận thương mại, tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu và hội nhập kinh tế quốc tế.

Đối với người tiêu dùng, việc hoàn thiện pháp luật cũng hướng tới nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi trong bối cảnh phương thức giao dịch và môi trường kinh doanh đang thay đổi.

Các ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ được Bộ Tư pháp và Ban soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện các dự thảo luật trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.