Bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC khuyến cáo như trên trong bối cảnh nhiều bệnh viện ghi nhận số ca sởi ở người lớn tăng, gặp biến chứng nặng.
Theo bác sĩ Chính, hiện nhiều người lớn còn chủ quan, cho rằng sởi chỉ xuất hiện ở trẻ em nên không chú ý tiêm vắc xin và khám bệnh, điều trị kịp thời. Bác sĩ Chính chỉ ra 3 nhóm có nguy cơ cao mắc sởi cần phòng ngừa bằng vắc xin càng sớm càng tốt.
Nhóm có bệnh nền
Người có bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, hen suyễn, viêm phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), suy thận, ung thư… dễ bị sởi tấn công và gây bội nhiễm, dẫn đến biến chứng nặng. Nghiên cứu trên 294 người lớn mắc sởi tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM từ tháng 10/2018 đến tháng 5/2020, cho thấy bệnh nhân sởi kèm bệnh mạn tính như gan, đái tháo đường, hen phế quản, tim mạch… có tỷ lệ biến chứng viêm phổi cao hơn so với nhóm không có bệnh nền.
Lý do, hệ miễn dịch của nhóm người này đã bị suy yếu, giảm khả năng loại bỏ và chống đỡ sự tấn công của virus sởi. Từ đó, mầm bệnh thuận lợi nhân lên và xâm nhập gây biến chứng. Quá trình điều trị người có bệnh nền và mắc sởi cũng khó khăn và kéo dài hơn do phải vừa điều trị sởi vừa phải kiểm soát bệnh nền, phối hợp nhiều loại thuốc.
Ngoài ra, virus sởi gây phá hủy trí nhớ miễn dịch sau nhiều năm, khiến người bệnh sau khi mắc sởi dễ nhiễm thêm các mầm bệnh khác như phế cầu, lao, ho gà, cúm… Việc kiểm soát bệnh nền gặp nhiều khó khăn, tăng nguy cơ biến chứng và tử vong.
Nhiều người lớn đến VNVC tiêm phòng vắc xin sởi
Phụ nữ mang thai
Thai phụ có hệ miễn dịch yếu, nếu chưa có miễn dịch với sởi có nguy cơ cao nhiễm bệnh nếu tiếp xúc nguồn lây với khả năng lây trên 90%. Bệnh sởi có thể gây biến chứng sản khoa như sảy thai, sinh non, thai chết lưu…
Một nghiên cứu trên 28 thai phụ mắc sởi điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM năm 2018 – 2020 cho thấy tỷ lệ biến chứng viêm phổi và biến cố thai kỳ ở phụ nữ mang thai mắc sởi lần lượt lên đến 17,9% và 32,1%.
Bác sĩ Chính giải thích thai phụ nhiễm sởi có nhịp tim và thân nhiệt đều tăng cao, đến 39 – 40 độ C khiến tim thai phải làm việc quá sức. Tình trạng này tăng nguy cơ tử vong cho mẹ, thai lưu, sảy thai, chuyển dạ sinh non. Nếu mẹ mắc sởi vào cuối thai kỳ, trẻ sinh ra có nguy cơ nhiễm sởi tiên phát, viêm não xơ cứng bán cấp dẫn tới tử vong…
Nhóm chưa có miễn dịch
Theo bác sĩ Chính, bệnh sởi có tính chất lây nhiễm hàng đầu và dễ lây thành dịch. Hầu hết người chưa có miễn dịch, như: chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm vắc xin, nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc virus. Trung bình một người mắc sởi cho thể lây cho 12 – 18 người khác.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), người lớn có thể chiếm khoảng 10 – 20% các trường hợp mắc bệnh sởi trong các đợt bùng phát.
Người lớn mắc sởi có thể có triệu chứng không điển hình như sốt cao, ho, khó thở, viêm kết mạc… Việc này dẫn tới tâm lý chủ quan, không khám và điều trị kịp thời, tăng nguy cơ biến chứng và trở nặng. Họ có thể trở thành nguồn lây cho những người khác trong gia đình, cộng đồng, đặc biệt nhóm có miễn dịch yếu như trẻ nhỏ, thai phụ, người cao tuổi, suy giảm miễn dịch hay có bệnh lý nền.
Nghiên cứu cho thấy người lớn mắc sởi cũng có triệu chứng nặng, phải nghỉ học, nghỉ làm và nhập viện để điều trị bệnh, gây mất ngày công lao động. Như tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, số ca mắc sởi từ cuối năm 2024 đến nay tăng nhanh, 35% gặp biến chứng như tổn thương gan, viêm giác mạc, nhìn mờ, viêm phổi, viêm não. Gần đây nhất, bệnh viện tiếp nhận người đàn ông 50 tuổi gặp biến chứng viêm não do sởi dẫn đến lơ mơ, nguy kịch. Bệnh nhân bị lây bệnh khi chăm sóc con, bị sốt, mệt, ho nhưng không nghĩ người lớn mắc sởi nên ban đầu chỉ chữa viêm họng cấp.
Cách phòng bệnh hiệu quả
Bệnh sởi đang tăng cao trong cả nước. Bộ Y tế ghi nhận đến ngày 20/3 có hơn 42.000 ca nhiễm và nghi nhiễm, trong đó 5 ca tử vong. Số ca nghi sởi tập trung nhiều nhất tại miền Nam với 54,9%, miền Trung 20%, miền Bắc 16,4%, Tây Nguyên 8,7%. Ca sởi tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn, di biến động dân cư cao, đồng thời có xu hướng gia tăng tại các tỉnh miền núi.
Hiện bệnh sởi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, Bộ Y tế khuyến cáo tiêm vắc xin là biện pháp hữu hiệu để phòng bệnh.
Trẻ em tiêm phòng vắc xin sởi tại VNVC
Bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết người lớn có thể chủng ngừa bằng các loại vắc xin như vắc xin sởi đơn giá (MVVAC – Việt Nam), hoặc vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella (Priorix – Bỉ và MMR II – Mỹ). Lịch tiêm gồm 2 mũi cách nhau tối thiểu 1 tháng. Tiêm đầy đủ hai mũi vắc xin có hiệu quả phòng bệnh lên đến 98%.
Phụ nữ nên tiêm vắc xin ngừa sởi trước khi mang thai 3 tháng, tốt nhất là 3 tháng, tối thiểu là 1 tháng tùy từng loại vắc xin để cơ thể có đủ thời gian sinh ra kháng thể phòng bệnh, không ảnh hưởng đến thai nhi. Vắc xin còn giúp mẹ truyền kháng thể thụ động sang thai nhi, bảo vệ bé trong những tháng đầu tiên sau khi chào đời, khi chưa đủ tuổi chủ động tiêm ngừa vắc xin sởi.
Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, có thể bùng phát thành dịch. Bệnh lây nhiễm qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc khi tiếp xúc với các nguồn chứa mầm bệnh như dịch tiết người bệnh, mặt bàn, vòi nước, tay nắm cửa chứa virus…
Người mắc sởi dễ gặp các biến chứng như viêm tai giữa, viêm phổi, tiêu chảy cấp, viêm loét giác mạc có thể dẫn đến mù lòa, suy dinh dưỡng… Sởi còn phá hủy trí nhớ miễn dịch, khiến người mắc dễ bội nhiễm thêm các mầm bệnh khác như phế cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn, cúm, lao, ho gà, thủy đậu…, tăng nguy cơ tử vong. Mẹ bầu mắc sởi có thể đe dọa tính mạng, khiến thai chết lưu, sinh non, sinh nhẹ cân.
Trước tình hình dịch sởi diễn biến phức tạp, lan rộng tại nhiều tỉnh thành, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo đẩy nhanh tiêm vắc xin phòng bệnh sởi, ngày 17/3, Hệ thống tiêm chủng VNVC đã kịp thời trao tặng Bộ Y tế 500.000 liều vắc xin sởi MVVAC do Việt Nam sản xuất. Số vắc xin được Bộ Y tế khẩn trương đưa về các địa phương có nguy cơ bùng phát dịch, đẩy nhanh tốc độ bao phủ vắc xin sởi trên toàn quốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Hoạt động không chỉ thể hiện trách nhiệm xã hội, mà còn là cam kết của VNVC trong việc chung tay đẩy lùi dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe cho hàng triệu trẻ em và gia đình Việt Nam bằng nhiều hình thức khác nhau. Trước đó, tháng 9/2024, hàng nghìn bác sĩ, nhân viên của VNVC đã tham gia Chiến dịch tiêm chủng vắc xin sởi do TP.HCM tổ chức, đóng góp cơ sở vật chất, vật tư y tế, điều động đội ngũ tham gia cùng các lực lượng y tế của Thành phố để tiêm vắc xin phòng chống dịch sởi.
Hồng Hạnh
