Việc Việt Nam duy trì vị trí thứ 44 trên Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu (Global Innovation Index – GII) năm 2025 được xem là một tín hiệu tích cực đối với sự phát triển của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.
Tuy nhiên, để biến những tiềm năng này thành năng lực cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần những công cụ đo lường và chuẩn hóa năng lực đổi mới sáng tạo ở cấp doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, chương trình Vietnam Excellent Innovative Enterprise – Chương trình Chứng nhận Doanh nghiệp Đổi mới Sáng tạo Xuất sắc (VEIE) ra đời như một bước đi chiến lược nhằm liên kết các mục tiêu đổi mới sáng tạo quốc gia với năng lực thực thi của cộng đồng doanh nghiệp.
Thông qua hệ thống đánh giá và phân hạng minh bạch, VEIE giúp chuyển hóa các mục tiêu vĩ mô thành giá trị tăng trưởng thực chất trong hoạt động kinh doanh và đổi mới công nghệ. Lễ ra mắt chương trình VEIE được xem là một dấu mốc quan trọng trong quá trình chuẩn hóa năng lực đổi mới sáng tạo cấp quốc gia, đồng thời mở ra một cơ chế mới để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào các hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.
Ông Park Moowo – đại diện Viện Kiểm định & Chứng nhận Hàn Quốc – Korea Testing Certification (KTC), phát biểu tại lễ khởi động chương trình chứng nhận VEIE.
Khi vị thế quốc gia cần “bệ đỡ” từ năng lực doanh nghiệp
Theo bảng xếp hạng GII 2025, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ cải thiện nhanh về hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình thấp. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các chỉ số vĩ mô và năng lực đổi mới thực tế của doanh nghiệp vẫn còn khá lớn.
Chỉ số GII chủ yếu dựa trên các yếu tố đầu vào như thể chế, nguồn nhân lực, hạ tầng, đầu tư cho tri thức và công nghệ. Mặc dù phản ánh được bức tranh tổng thể của nền kinh tế, nhưng những chỉ số này chưa thể hiện đầy đủ khả năng chuyển hóa tri thức thành giá trị thương mại của doanh nghiệp.
Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng để nâng cao chất lượng tăng trưởng, Việt Nam cần một lực lượng doanh nghiệp có năng lực đổi mới sáng tạo được chuẩn hóa và có thể đo lường rõ ràng. Đây cũng là lý do chương trình VEIE được xây dựng nhằm bổ sung một mắt xích quan trọng còn thiếu trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Theo bà Đào Lê Phương Trang, Trưởng bộ phận Hợp tác Quốc tế kiêm Cố vấn Cấp cao của NSSC,, việc chuẩn hóa năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của từng tổ chức mà còn tạo ra một nền tảng chung để hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam kết nối với các đối tác quốc tế.
Trong nhiều chương trình hợp tác công nghệ và đầu tư, bà được biết đến như một người kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy các sáng kiến hợp tác giữa doanh nghiệp Việt và các tổ chức như Viettel, KOICA, HSCMT và Spacebit.
Ông Lê Toàn Thắng, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (NSSC) tham gia phát biểu tại sự kiện
VEIE: Công cụ “vốn hóa” giá trị đổi mới sáng tạo
Một trong những thách thức lớn của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là chuyển hóa các ý tưởng sáng tạo thành giá trị kinh tế thực tế. Nhiều doanh nghiệp có công nghệ hoặc sản phẩm tiềm năng nhưng lại gặp khó khăn trong việc chứng minh năng lực đó với các nhà đầu tư và đối tác quốc tế.
Chứng nhận VEIE được thiết kế để giải quyết bài toán này thông qua một hệ thống đánh giá toàn diện dựa trên 5 nhóm năng lực cốt lõi: mục đích chiến lược, lãnh đạo và tổ chức, quy trình hệ thống, quản trị rủi ro và tác động kinh tế.
Thông qua hệ thống chấm điểm 1.000 điểm và cơ chế phân hạng minh bạch, VEIE giúp doanh nghiệp “vốn hóa” các năng lực đổi mới sáng tạo vốn trước đây khó đo lường. Khi một doanh nghiệp đạt hạng cao trong hệ thống này, điều đó đồng nghĩa với việc họ sở hữu một tài sản vô hình có thể được thị trường và nhà đầu tư quốc tế công nhận.
Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia gọi VEIE là “thước đo chuẩn hóa” cho năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt, giúp các doanh nghiệp không chỉ chứng minh nội lực mà còn nâng cao uy tín trong quá trình hợp tác quốc tế.
Đại diện NSSC, KTC cùng các doanh nghiệp và chuyên gia Việt Nam – Hàn Quốc tại lễ khởi động chương trình chứng nhận Vietnam Excellent Innovative Enterprise (VEIE)
Chuyển dịch từ “phong trào” sang “cấu trúc bền vững”
Kinh nghiệm phát triển của các quốc gia như Hàn Quốc cho thấy đổi mới sáng tạo chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi nó được xây dựng như một năng lực hệ thống, thay vì chỉ là phong trào hoặc các sáng kiến đơn lẻ. Việc Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia – Bộ Khoa học và Công nghệ (NSSC) phối hợp cùng Viện Kiểm định & Chứng nhận Hàn Quốc – Korea Testing Certification (KTC) triển khai chương trình VEIE thể hiện sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy chính sách: từ khuyến khích phong trào sang thiết lập các tiêu chuẩn đánh giá mang tính cấu trúc.
Thông qua hệ thống chấm điểm và phân hạng minh bạch, VEIE có khả năng sàng lọc và nhận diện những doanh nghiệp thực sự có năng lực đổi mới sáng tạo, từ đó giúp các cơ quan quản lý tập trung nguồn lực hỗ trợ đúng đối tượng. Đồng thời, việc áp dụng hệ thống đánh giá theo chuẩn quốc tế cũng góp phần cải thiện các chỉ số quan trọng trong GII như mức độ tinh thông doanh nghiệp (Business Sophistication) và kết quả đầu ra tri thức – công nghệ (Knowledge & Technology Outputs).
Xây dựng cầu nối quốc tế trên nền tảng chuẩn chung
Vị trí thứ 44 trên bảng xếp hạng GII được xem như một lời mời hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, để biến sự quan tâm này thành dòng vốn thực sự, các nhà đầu tư cần những công cụ đánh giá đáng tin cậy về năng lực doanh nghiệp. VEIE được kỳ vọng sẽ đóng vai trò cầu nối giữa các chỉ số đổi mới sáng tạo quốc gia và năng lực thực tế của doanh nghiệp, tạo ra một quy trình khép kín: GII phản ánh năng lực đổi mới của quốc gia, trong khi VEIE đo lường và chứng minh năng lực của từng doanh nghiệp cụ thể.
Trong bối cảnh hợp tác công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc ngày càng mở rộng, việc hình thành Liên minh chứng nhận VEIE Việt Nam – Hàn Quốc được xem là bước đi cụ thể nhằm chuẩn hóa các tiêu chí đánh giá đổi mới sáng tạo theo chuẩn quốc tế. Khi doanh nghiệp Việt đạt chứng nhận VEIE, điều đó không chỉ giúp họ nâng cao uy tín trong nước mà còn mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào các chương trình hợp tác công nghệ, thử nghiệm POC và thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế.
Việc nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia không thể chỉ dựa vào các chỉ số vĩ mô mà cần được xây dựng từ năng lực thực tế của doanh nghiệp. Những công cụ chuẩn hóa như VEIE đang góp phần tạo ra một nền tảng minh bạch để doanh nghiệp Việt chứng minh năng lực của mình trước thị trường quốc tế.
Theo các chuyên gia, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia vào hệ thống đánh giá này, Việt Nam sẽ dần hình thành một thế hệ doanh nghiệp công nghệ có năng lực đổi mới sáng tạo được chuẩn hóa, qua đó góp phần đưa hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của quốc gia tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực.
Yến Thanh
